جامعه عشایری استان سمنان با ۳۶۷۲ خانوار و بیش از ۱۳ هزار نفر جمعیت، در پهنه‌ای گسترده از شمال استان تا مرزهای خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی و حوضه مازندران ،استان تهران و … زندگی و کوچ می‌کنند؛ جامعه‌ای که به گفته مدیرکل امور عشایر استان، با برخورداری از بالاترین نرخ سواد عشایری کشور، بیشترین سرانه دام به ازای خانوار را در میان عشایر کشور دارد و حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد گوشت قرمز استان را تولید می‌کند؛ اما امروز در کنار این ظرفیت کم‌نظیر، با خشکسالی، کاهش توان مراتع، کمبود آب، سوخت، نهاده، خودرو، نیروی انسانی و زیرساخت‌های اسکان و کوچ مواجه است.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین استان سمنان ،عشایر را اگر فقط از پشت قاب عکس‌های کوچ، سیاه‌چادرها، گله‌های گوسفند و جاده‌های خاکی ببینیم، بخش بزرگی از واقعیت را ندیده‌ایم.
پشت این تصویر ساده، یک نظام اقتصادی و اجتماعی گسترده جریان دارد؛ نظامی که در سخت‌ترین نقاط جغرافیایی، با کمترین امکانات، دام پرورش می‌دهد، گوشت و لبنیات تولید می‌کند، صنایع‌دستی می‌آفریند و همزمان سبک زندگی و بخشی از میراث فرهنگی استان را حفظ کرده است.
این واقعیت را می‌توان در سخنان مهدی جعفریان جهرمی، مدیرکل امور عشایر استان سمنان، در نشست با اهالی رسانه در آستانه روز عشایر، به‌خوبی دید؛ سخنانی که از یک سو تصویری از ظرفیت‌های کم‌نظیر عشایر استان ارائه می‌دهد و از سوی دیگر، فهرست بلندبالایی از مشکلات و اقداماتی را که برای کاهش این مشکلات در حال انجام است، پیش روی رسانه‌ها قرار می‌دهد.
عشایر سمنان؛ متفاوت در میان عشایر کشور
جعفریان جهرمی سخنان خود را با تشریح ویژگی‌های منحصربه‌فرد عشایر استان آغاز کرد و گفت: یکی از ویژگی‌های مهم جامعه عشایری سمنان، گستردگی قلمرو کوچ و پراکندگی جغرافیایی آنهاست.
به گفته وی، طولانی‌ترین مسیر کوچ عشایر استان به حدود ۱۴۰۰ کیلومتر می‌رسد؛ مسیری که از طبس تا طالقان امتداد دارد و عشایر در نقاط مختلف آن کوچ می‌کنند.
اما جغرافیا تنها ویژگی متمایز عشایر سمنان نیست.
مدیرکل امور عشایر استان سمنان با اشاره به نرخ سواد جامعه عشایری گفت: نرخ سواد عشایر استان سمنان ۷۲.۲ درصد است، در حالی که این شاخص در جامعه عشایری کشور ۶۳ درصد اعلام شده است.
او همچنین از برخورداری عشایر استان از بالاترین سرانه دام خبر داد و گفت: به طور متوسط هر خانوار عشایری در استان حدود۳۰۰ رأس دام دارد، در حالی که میانگین کشوری ۱۱۳ رأس عنوان شده است.
این ارقام نشان می‌دهد که عشایر سمنان فقط یک جامعه کوچ‌نشین نیستند؛ بلکه یک ظرفیت اقتصادی قابل توجه در حوزه دامپروری محسوب می‌شوند.
۳۶۷۲ خانوار؛ بیش از ۱۳ هزار نفر در مسیر کوچ
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مدیرکل امور عشایر استان، در حال حاضر ۳۶۷۲ خانوار عشایری در استان سمنان شناسایی شده‌اند که جمعیت آنها بالغ بر ۱۳ هزار نفر است.
این جمعیت در یک محدوده جغرافیایی کوچک متمرکز نیست.
جعفریان جهرمی با اشاره به گستردگی مناطق ییلاقی و قشلاقی عشایر گفت: مناطق ییلاقی عمدتاً در شمال شهرستان‌های استان سمنان قرار دارند و بخشی از قلمرو کوچ آنها به استان‌های مازندران، تهران، البرز و گلستان نیز می‌رسد.
وی افزود: کوچ بهاره معمولاً از اواسط فروردین تا اواسط اردیبهشت انجام می‌شود و کوچ پاییزه نیز از اواخر شهریور آغاز می‌شود.
مناطق قشلاقی عشایر نیز در شهرستان‌های مختلف استان سمنان و همچنین در استان‌های خراسان شمالی، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، گلستان، مازندران، تهران و مرکزی پراکنده است.
از سمنان تا مرز خراسان؛ جغرافیایی که مدیریت می‌خواهد
گستردگی مناطق عشایری باعث شده است که خدمت‌رسانی به این جامعه، یکی از دشوارترین مأموریت‌های دستگاه متولی عشایر باشد.
جعفریان جهرمی با اشاره به حضور میدانی خود در مناطق مختلف گفت: از زمان حضور در اداره‌کل امور عشایر تلاش کرده در همه حوزه‌های عشایری استان حضور پیدا کند و مناطق مختلف را از نزدیک ببیند.
وی با اشاره به فاصله زیاد برخی مناطق عشایری اظهار کرد: در شرقی‌ترین نقاط استان، برای رسیدن به برخی مناطق باید ساعت‌ها در مسیر بود.
به گفته وی، پراکندگی عشایر از غرب استان تا مناطق مرزی خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی، مدیریت خدمات‌رسانی را بسیار دشوار کرده است.
این گستردگی یعنی آبرسانی، سوخت‌رسانی، جابه‌جایی دام، احداث مخازن، نگهداری چشمه‌ها، بهسازی راه‌ها و ارائه خدمات حمایتی باید در مناطقی انجام شود که گاه دسترسی به آنها به‌مراتب دشوارتر از مناطق شهری و روستایی است.
۱.۱ میلیون رأس دام؛ سرمایه‌ای که روی چهارپایان حرکت می‌کند
مدیرکل امور عشایر استان سمنان تعداد دام عشایر استان را حدود یک میلیون و ۱۰۵ هزار رأس اعلام کرد و گفت: دام سبک و سنگین عشایر در قالب ساختارهای تعاونی و اتحادیه عشایری مدیریت می‌شود.
این عدد وقتی کنار میانگین ۳۰۰ رأس دام برای هر خانوار قرار می‌گیرد، اهمیت اقتصادی جامعه عشایری را بیشتر نمایان می‌کند.
جعفریان جهرمی تأکید کرد که بخش مهمی از معیشت عشایر به دام وابسته است و تولید گوشت و فرآورده‌های دامی، اصلی‌ترین پایه اقتصادی خانوارهای عشایری محسوب می‌شود.
۲۰ تا۲۵ درصد گوشت قرمز استان از عشایر
یکی از مهم‌ترین نکاتی که مدیرکل امور عشایر استان در این نشست مطرح کرد، سهم عشایر در تولید گوشت قرمز بود.
به گفته وی، حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد گوشت قرمز استان سمنان توسط عشایر تولید می‌شود.
این سهم در حالی به دست می‌آید که عشایر برای تولید، با محدودیت‌های متعدد آب، مرتع، نهاده، حمل‌ونقل و سوخت روبه‌رو هستند.
جعفریان جهرمی با اشاره به روحیه عشایر گفت: حتی در شرایطی که برخی از آنها به دلیل فشارهای اقتصادی تصمیم به فروش دام گرفته بودند، دوباره برای خرید دام اقدام کردند؛ چرا که دامداری برای آنها تنها یک شغل نیست، بلکه بخشی از زندگی و هویت آنهاست.
سنگسری؛ نژادی که باید حفظ شود
در میان ظرفیت‌های ویژه عشایر استان، نام گوسفند سنگسری جایگاه ویژه‌ای دارد.
مدیرکل امور عشایر استان سمنان با اشاره به نژاد گوسفند سنگسری گفت: این نژاد از سازگارترین نژادهای گوسفند ایرانی با شرایط سخت محیطی است و مقاومت بالایی دارد.
وی تأکید کرد که حفظ این نژاد و جلوگیری از ازبین رفتن ویژگی‌های آن، یکی از برنامه‌های اداره‌کل امور عشایر است.
به گفته جعفریان جهرمی، گوسفند سنگسری از نظر جثه نسبت به برخی نژادهای دیگر وزن کمتری دارد و معمولاً وزن‌گیری آن در محدوده حدود ۴۰ کیلوگرم است، اما ویژگی‌های کیفی و سازگاری آن با شرایط منطقه، اهمیت آن را دوچندان کرده است.
۳۲ نوع فرآورده از شیر عشایر
دام تنها منبع تولید عشایر نیست.
مدیرکل امور عشایر استان از تولید حدود ۳۲ نوع فرآورده از شیر در میان عشایر خبر داد؛ فرآورده‌هایی که از شیر و مشتقات آن تهیه می‌شوند و بخشی از ظرفیت اقتصادی و غذایی این جامعه را تشکیل می‌دهند.
از سوی دیگر، ظرفیت صنایع‌دستی نیز قابل توجه است.
به گفته وی، حدود ۵۲۰۰ مورد صنایع‌دستی در میان جامعه عشایری استان شناسایی شده که شامل محصولاتی مانند کلاه، جوراب، پاپوش، گلدوزی و دیگر تولیدات دستی است.
۱۱ صندوق خرد زنان روستایی و عشایری نیز در این حوزه فعال هستند و اداره‌کل امور عشایر حمایت از این صندوق‌ها را در دستور کار دارد.
اداره‌ای با ۶۴ پست سازمانی و بدنه‌ای که خالی مانده است
یکی از نکات قابل تأمل سخنان مدیرکل امور عشایر استان، موضوع کمبود نیروی انسانی بود.
جعفریان جهرمی گفت: اداره‌کل امور عشایر استان دارای ۶۴ پست سازمانی است، اما بخش قابل توجهی از این پست‌ها خالی است.
وی با اشاره به بازنشستگی حدود ۱۵ نفر از کارکنان از سال ۱۴۰۰ تاکنون افزود: این نیروها جایگزین نشده‌اند و در شرایط فعلی نیز نیروی جدید به مجموعه اضافه نمی‌شود.
با وجود این کمبود، به گفته مدیرکل، خدمات‌رسانی به عشایر با همین ظرفیت موجود ادامه دارد.
۱۴ تعاونی برای جامعه عشایری
در ساختار اجرایی عشایر استان، ۱۴ تعاونی فعال هستند که بخشی از امور مربوط به جامعه عشایری از طریق آنها انجام می‌شود.
آبرسانی، توزیع نهاده و برخی خدمات دیگر از طریق این تعاونی‌ها و در قالب فرآیندهای قانونی و مناقصات انجام می‌شود.
مدیرکل امور عشایر استان همچنین از فعالیت اتحادیه عشایری استان به عنوان یکی از بازوهای اجرایی این مجموعه یاد کرد.
۱۱ دستگاه کامیون آبرسان؛ جنگ با تشنگی در سرزمین خشک
آب، شاید مهم‌ترین مسئله امروز عشایر سمنان باشد.
جعفریان جهرمی با اشاره به خشکسالی و کاهش بارندگی گفت: اداره‌کل امور عشایر استان دارای ۱۱ دستگاه کامیون آبرسان است و آبرسانی به مناطق عشایری از طریق قرارداد با شرکت‌های تعاونی انجام می‌شود.
وی افزود: سال گذشته به دلیل کمبود بارش، حجم عملیات آبرسانی افزایش چشمگیری داشت و فشار زیادی به مجموعه وارد شد.
در کنار این موضوع، طرح افزایش ناوگان آبرسانی نیز دنبال شده و تعداد تانکرها در حال افزایش است.
وقتی یک تانکر ۱۵۰۰ لیتری، سرمایه یک خانوار می‌شود
یکی از اقدامات حمایتی اداره‌کل، توزیع و خرید تجهیزات مورد نیاز عشایر است.
به گفته مدیرکل امور عشایر استان، تانکرهای ۱۵۰۰ لیتری که هر دستگاه حدود ۴۵ میلیون تومان قیمت دارد، بدون دریافت هزینه از عشایر در اختیار آنها قرار گرفته است.
همچنین سمپاش موتوردار، آبشخور فلزی و دیگر تجهیزات مورد نیاز دامداری در اختیار خانوارها قرار گرفته است.
جعفریان جهرمی گفت: آبشخورهای فلزی حدود دو متر هستند و بیش از ۵۰۰ تا ۶۰۰ مورد از این تجهیزات در اختیار عشایر قرار گرفته که تعداد آنها متناسب با میزان دام خانوارها تعیین می‌شود.
برق خورشیدی؛ چراغی که به چادر عشایر آمده است
یکی از طرح‌های جدید اداره‌کل امور عشایر، استفاده از انرژی خورشیدی برای تأمین برق خانوارهای عشایری است.
جعفریان جهرمی گفت: در مناطقی که پنج تا هفت خانوار عشایری در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، پنل خورشیدی تجمیعی ایجاد شده است.
وی افزود: برای اجرای یکی از این طرح‌ها حدود ۷۳۰ میلیون تومان هزینه شده و برق ۲۲۰ ولت در اختیار چند خانوار قرار گرفته است.
این سیستم می‌تواند امکان استفاده از یخچال، ماشین لباسشویی، تلویزیون و سایر لوازم ضروری را برای خانوارهای عشایری فراهم کند.
از سوی دیگر، امکان نگهداری فرآورده‌های لبنی در یخچال، یکی از مزیت‌های مهم این طرح است؛ چرا که خانواده‌ها دیگر مجبور نیستند محصولات تولیدی خود را برای نگهداری به روستا منتقل کنند.
انرژی خورشیدی؛ از چراغ چهار لامپ تا برق یک خانوار
جعفریان جهرمی با اشاره به پنل‌های کوچک خورشیدی نیز گفت: بیش از ۴۰۰ پنل کوچک در اختیار عشایر قرار گرفته که برای روشنایی چند چراغ و شارژ تلفن همراه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این پنل‌ها قابلیت حمل دارند و خانوار می‌تواند هنگام کوچ، آن را جمع‌آوری کرده و به منطقه قشلاقی منتقل کند.
وی ارزش بازار این پنل‌های کوچک را حدود ۵۵ تا ۷۰ میلیون تومان اعلام کرد و گفت: این تجهیزات به صورت رایگان در اختیار عشایر قرار گرفته است.
اعتباراتی که به زیرساخت عشایر برگشت
مدیرکل امور عشایر استان سمنان در ادامه به موضوع منابع مالی و اعتبارات نیز اشاره کرد.
جعفریان جهرمی با مقایسه اعتبارات ارزش افزوده در سال‌های گذشته و عملکرد یک‌سال اخیر اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴، به نسبت سال ۱۴۰۳ اعتبارات بیش از 150 درصد از محل ارزش افزوده افزایش یافته است.
مدیرکل امور عشایر استان تأکید کرد که این منابع در نهایت باید به پروژه‌های ملموس در مناطق عشایری تبدیل شود.
از گردنه قوچ ایوانکی تا شرقی‌ترین نقطه استان؛ پروژه‌ای برای آب
جعفریان جهرمی با اشاره به پروژه‌های اجراشده گفت: از گردنه قوچ ایوانکی در غرب استان تا مناطق شرقی، پروژه‌های مختلفی برای عشایر تعریف و اجرا شده است.
احداث و انتقال آب از چشمه‌ها، ایجاد مخازن ذخیره، احداث آبشخور و بهسازی زیرساخت‌های آبی از جمله این اقدامات است.
به گفته وی، ظرفیت آبشخورها نیز بر اساس تعداد دام منطقه تعیین می‌شود و در برخی مناطق از ۱۰ تا ۳۰ و حتی ۴۰ متر آبشخور ایجاد شده است.
خوراک دام؛ از بحران نهاده تا تولید داخلی
یکی دیگر از محورهای مهم سخنان مدیرکل، موضوع خوراک دام بود.
در استان سمنان، کارخانه خوراک دام گرمسار و اتحادیه عشایر در این حوزه فعال هستند و خوراک ویژه عشایر تولید می‌کنند.
جعفریان جهرمی با اشاره به شرایط سخت بهمن و اسفند ۱۴۰۴ گفت: آزاد شدن نهاده‌ها فشار زیادی به عشایر وارد کرد، اما با هماهنگی اتحادیه و کارخانه خوراک دام گرمسار تلاش شد خوراک مورد نیاز با قیمت پایین‌تر تأمین شود.
وی افزود: با پیگیری‌های انجام‌شده، خوراک تولیدی با قیمت حدود ۳۰ تا ۳۳ هزار تومان به دست عشایر رسید و بخشی از مشکلات آنها کاهش یافت.
اصلاحِ نژاد؛بیش از چهار میلیارد تومان برای دوقلوزایی
در بخش دیگری از برنامه‌های اداره‌کل امور عشایر، اصلاح نژاد دام و افزایش دوقلوزایی قرار دارد.
جعفریان جهرمی اعلام کرد: حدود بیش از چهار میلیارد تومان برای اصلاح نژاد و افزایش دوقلوزایی هزینه شده است.
هدف از این طرح، افزایش بهره‌وری دام و بالا بردن تولید در همان ظرفیت موجود است؛ موضوعی که می‌تواند در شرایط کاهش منابع مرتعی، اهمیت بیشتری پیدا کند.
کد مطلب 2284322
-
تجلیل از سبزپوشان امنیت؛ تأکید شهردار کرج بر گسترش همکاری‌های مشترک با نیروی انتظامی
-
جشن بزرگ هفته ملی کودک در شهرکرد برگزار می‌شود
-
استان آذربایجان‌غربی یکی از استان‌های پیشتاز در حوزه ساماندهی امور جوانان
-
تدوین سند توسعه اقتصادی استان البرز آغاز شد
-
«رادیو دانشگاه» دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد راه‌اندازی می‌شود