نقشه جامع اقتصاد جمهوری آذربایجان؛ از قطبهای انرژی تا باغات قفقاز
- 01 مهر 1405 – 09:22
- اخبار بین الملل
- اخبار ترکیه و اوراسیا
توزیع ثروت در جمهوری آذربایجان نامتوازن است؛ از هژمونی نفتی باکو تا رشد صنعتی و کشاورزی در سایر مناطق.
بین الملل
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، اقتصاد جمهوری آذربایجان به صورت نامتوازن در قلمرو این کشور توزیع شده است. صنعت نفت و گاز و بخش عمدهای از فعالیتهای تجاری در باکو و آبشرون متمرکز است. شرکتهای بزرگ صنعتی در سومقاییت و گنجه فعالیت میکنند، در حالی که در شمال، باغداری و در جنوب، کشت محصولات نیمهگرمسیری نقشی برجسته دارند و مینگهچویر نیز همچنان کانون اصلی انرژی کشور به شمار میرود.
از سال 2021، جمهوری آذربایجان به طور رسمی به 14 منطقه اقتصادی تقسیم شده است. هر یک از این مناطق ساختار ویژه خود را دارند؛ در برخی مناطق صنایع بزرگ و در برخی دیگر کشاورزی، گردشگری یا تجارت مرزی پایههای اقتصاد را تشکیل میدهند. در این میان، مناطق قرهباغ و زنگهزور شرقی جایگاه ویژهای دارند، چرا که همزمان با بازسازی شهرها، روستاها و زیرساختها، تخصص اقتصادی این مناطق نیز در حال شکلگیری مجدد است.
در سال 2025، حجم تولیدات صنعتی جمهوری آذربایجان به 37.1 میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل از آن 1 درصد کاهش داشت. تولید در بخش نفت و گاز با 2 درصد افت مواجه شد، اما در مقابل، صنایع غیرنفتی رشد 5.5 درصدی را تجربه کردند.
باکو و سومقاییت؛ دوقلوهای پیشران در صنعت و خدمات
بیشترین تحرک اقتصادی در باکو و شبهجزیره آبشرون متمرکز است. پایتخت همچنان پیوندی ناگسستنی با صنعت نفت و گاز دارد؛ تاسیسات پالایشگاهی، دفاتر مرکزی غولهای انرژی و زیرساختهای خدماتی این بخش همگی در باکو مستقر هستند.
با این حال، اقتصاد باکو مدتهاست که از چارچوب نفت و گاز فراتر رفته و به عنوان قطب اصلی مالی، تجاری، حملونقل و خدمات کشور شناخته میشود. در سال 2025، باکو 58.9 درصد از کل اقامتهای هتلی کشور را به خود اختصاص داد و سهم آن از میزبانی گردشگران خارجی به 81.1 درصد رسید.
بودجه 2027 جمهوری آذربایجان؛ کاهش درآمدهای نفتی و فشار مالیاتی
منطقه همجوار آن، یعنی آبشرون-خیزی، تمرکز بسیار بیشتری بر صنعت دارد. مرکز اصلی این منطقه، شهر سومقاییت است که کارخانجات پتروشیمی، متالورژی، تولید پلیمر، مصالح ساختمانی و تجهیزات صنعتی در آن فعال هستند. پارک صنعتی سومقاییت جایگاه ویژهای در این میان دارد؛ تا اواسط سپتامبر 2026، تعداد شرکتهای مستقر در آن به 44 مورد رسید و حجم سرمایهگذاریها از مرز 3.2 میلیارد دلار گذشت که منجر به ایجاد حدود 6 هزار و 500 شغل دائم شده است.
گنجه و نواحی غربی؛ تلفیق صنایع سنگین و ظرفیتهای کشاورزی
منطقه گنجه-داشکسن همچنان یکی از بزرگترین قطبهای صنعتی در غرب جمهوری آذربایجان محسوب میشود. در گنجه، متالورژی و ماشینسازی رونق دارد و داشکسن نیز به دلیل ذخایر غنی سنگآهن و سایر معادن شناخته شده است. در ژانویه 2026، «پارک صنعتی غرب» در مساحتی بالغ بر 81.8 هکتار در گنجه تأسیس شد.
البته اقتصاد این منطقه به صنایع سنگین محدود نمیشود. شهر نفتالان به عنوان یکی از کانونهای اصلی گردشگری سلامت، در سال 2025 توانست 5.1 درصد از کل اقامتهای هتلی کشور را به خود اختصاص دهد.
در منطقه همجوار یعنی قازاخ-توووز، کشاورزی دستِ برتر را دارد. در سال 2024، این منطقه حدود 57 درصد از کل تولید سیبزمینی جمهوری آذربایجان را تأمین کرد. همچنین مسیرهای مهم ترانزیتی به سوی گرجستان و ترکیه از این مناطق عبور میکنند.
شمال و مرکز؛ از باغات سیب تا استراحتگاههای کوهستانی
در مناطق شمالی، کشاورزی و گردشگری نقش برجستهای ایفا میکنند. برای منطقه قوبا-خاچماز، باغداری (به ویژه سیب) محور اصلی است. در سال 2024، این منطقه حدود 71 درصد از کل تولید سیب کشور را به خود اختصاص داد. در بخش گردشگری نیز، شاهداغ در قوسار به قطب ورزشهای زمستانی و خاچماز به مقصدی تابستانی تبدیل شدهاند.
در منطقه شکی-زاقاتالا، فندق، تنباکو و پرورش کرم ابریشم رواج دارد. در سال 2024، این منطقه 72 درصد از محصول فندق کشور را تولید کرد. شکی مرکز گردشگری تاریخی و قابالا (قبله) از مهمترین مقاصد کوهستانی کشور است. در جنوب این منطقه، شیروان کوهستانی قرار دارد که اقتصاد آن بر پایه تاکستانها، دامپروری و گردشگری در شهرهایی چون شماخی و اسماعیللی استوار است.
قطبهای نیمهگرمسیری و ترانزیتی در مناطق جنوبی
منطقه لنکران-آستارا بارزترین ویژگیهای کشاورزی نیمهگرمسیری را داراست. آبوهوای مرطوب این منطقه امکان کشت چای، مرکبات و برنج را فراهم کرده است. در سال 2024، حدود 95 درصد از برگ سبز چای و تقریباً تمام محصول پرتقال و نارنگی جمهوری آذربایجان در این منطقه برداشت شد.
آستارا همچنین به دلیل هممرز بودن با ایران و قرارگیری در کریدور بینالمللی حملونقل شمال-جنوب، اهمیتی استراتژیک دارد. در هفت ماهه نخست سال 2026، حجم ترانزیت کالا از این مسیر 14.3 درصد رشد داشته است.
مناطق میل-موغان و شیروان-سالیان نیز از قطبهای کشت پنبه، غلات و صنایع تبدیلی به شمار میروند. شهر حاجیقبول با تولید بیش از 11 هزار دستگاه خودرو تا جولای 2026 در پروژههای مشترک با ازبکستان، به یکی از مراکز جدید صنعتی تبدیل شده است.
آران مرکزی و نخجوان؛ قلب تپنده انرژی و افقهای جدید
مینگهچویر در آران مرکزی، با در اختیار داشتن نیروگاه عظیم «8 نوامبر» (با ظرفیت 1880 مگاوات) و سد برقآبی خود، امروزه بیش از 40 درصد از کل برق جمهوری آذربایجان را تولید میکند.
از سوی دیگر، اقتصاد جمهوری خودمختار نخجوان که به طور سنتی بر صنایع غذایی و استخراج معادن متکی بود، اکنون شاهد پروژههای نوین است. در فوریه 2026، قرارداد ساخت دو نیروگاه خورشیدی با ظرفیت 50 مگاوات امضا شد. همچنین در آگوست 2026، کلنگ احداث پارک صنعتی نخجوان در مساحت 310 هکتار به زمین زده شد که نویدبخش گسترش اقتصاد این منطقه است.
قرهباغ و زنگهزور شرقی؛ کارگاه بزرگ بازسازی و توسعه
در مناطق اقتصادی قرهباغ و زنگهزور شرقی، ساختار اقتصادی جدیدی در حال شکلگیری است. پارک صنعتی آغدام تا آگوست 2026 میزبان 30 شرکت با بیش از 104 میلیون دلار سرمایهگذاری بود که در نیمه نخست 2026، بالغ بر 574 میلیون دلار محصول تولید و روانه بازارهای داخلی و خارجی کردند.
در زنگهزور شرقی، تمرکز بر انرژیهای تجدیدپذیر، استخراج معادن (نظیر آغاز عملیات شرکت آذرگلد در معدن طلای سویودلو در کلبجر در سپتامبر 2026) و توسعه زیرساختهای حملونقل است. فرودگاههای بینالمللی زنگیلان و لاچین نیز به ترتیب در سالهای 2022 و 2025 افتتاح شدهاند تا روند توسعه این مناطق را تسریع بخشند.
در نهایت، نقشه اقتصادی جمهوری آذربایجان از مجموعهای از قطبهای نفت و گاز، صنعت، انرژی، کشاورزی، گردشگری و لجستیک تشکیل شده است که ترکیب و نسبت آنها در هر منطقه، مدل توسعه متفاوتی را رقم زده است.
انتهای پیام/